Ana sayfa Keşfet Kayaç Nedir?, Türleri ve Özellikleri Nelerdir?

Kayaç Nedir?, Türleri ve Özellikleri Nelerdir?

548
0
kayac;kayaclar;kayac-nedir;kayac-ne-demek;kayac-turleri;kayaclarin-ozellikleri;tortul-kayaclar;baskalasim-kayaclar;volkanik-kayaclar;puskuruk-kayaclar;kayac-ne;kayaclarin-siniflandirilmasi

Bugün kayaç konusunu anlatmaya çalışacağız. Öncelikli olarak kayaç nedir veya kayaç ne demek sorusunun yanıtını bulmaya çalışacağız. Ardından kayaç türleri ve kayaçların özellikleri hakkında bilgiler vereceğiz. Ayrıca tortul kayaçlar, başkalaşım kayaçlar, volkanik kayaçlar ve püskürük kayaçlar hakkında açıklamalarda bulunacağız. 

Kayaçlar

Kayaçlar oluşumları sırasındaki doğal ortamı yansıtan bir çeşit belgeler niteliğindedir. Yer kabuğunun jeolojik gelişmesinin izleri bu çeşit kayaçlar üzerinde işlenmiştir. Bu sebeple; yer tarihinin doğal belgeleri olarak sayılırlar. Kayaçlar, kimyasal bileşenlerine, mineral yapılarına, barındırdıkları bileşenlerin dokularına ve aynı zamanda oluşumlarına sebep olan etmenlere göre sınıflandırılmaktadır. Kayaç nedir sorusunun cevaplanmasından önce birkaç önemli notaya değinmek gerek.

Kayaçların oluşumu konusuna geçmeden önce şu belirtilmelidir. Kayaçlar, yer kabuğunun ana malzemesidir. Ayrışarak toprak malzemesi olur. Bütün canlı hayatın beslenmesi ve aynı zamanda barınması için gerekli olan ana malzemedir. İnsan hayatının her anında olan unsurlardan bir tanesidir. Özellikle bir yapı malzemesi olarak kullanılmaktadır. Bunun yanı sıra; süs eşyası yapımında da kullanılmakla birlikte enerji kaynağı olarak da kullanılmaktadır.

Pek çok sanayi dalının ham maddesidir. Kayaçların bünyelerinde birçok mineral ve element ile değerli madenleri oluşturmaktadır. Özetlemek gerekirse kayaçlar, dört farklı alanda hayatın içinde yerini alır.

  • İnşaat sektöründe; mermer, kumtaşı, granit
  • Sağlık sektöründe; serpentin ve ametist gibi bunlar içinde bulunan mineral miktarının fazla olmasından dolayı sağlıklı denilmektedir
  • Süs eşyası; lüle taşı, obsidyen
  • Enerji alanı; linyit ve kömür

Kayaçların içinde fosil kalıntıları olmaz. Bu nedenle, çok sert bir yapıya sahiptirler. Söz gelimi; mermer pek çok alanda kullanıldığı gibi heykeltıraşların meslek alanlarında da kullanılan hammaddedir. Heykeltıraşlar bu malzemeyi kullanıp mesleklerini icra ederler. Örneğin; Hindistan’da varlığını hala sürdüren sanat eserlerinden biri Taç Mahal’dir. Bu dünyaca ünlü eser mermerden yapılmış bir eserdir. Bunun yanı sıra; banyo ve mutfak gibi alanların yapımında ve dizaynında da mermer kullanılmaktadır.

Kayaç Nedir

Kayaç nedir sorusu ile devam edecek olursak. Genel bir tanımla; bir ya da birden fazla mineralin bir araya gelmesiyle doğal olarak oluşmuş kütlelere Kayaç adı verilmektedir. Kayaçlar, mineral topluluğudur. Jeolojinin petrografi alt bilim dalı tarafından incelenmektedir. Kayaç döngüsü de önemlidir. Bu noktada kayaç döngüsü nedir sorusunun cevaplanması gereklidir.

Kayaç döngüsü;

  1. Magma
  2. Katılaşım Taş
  3. Tortul Taş
  4. Başkalaşım Taş
  5. Magmaya dalarak tekrar erime

Kayaçların Önemi Nedir?

Toprak oluşumunda kayaçlar, ana kaya faktörü olarak toprağın hem kimyasal hem de fiziksel özellikleri üzerinde etkilidir. Volkanik kökenli toprakların özellikle tarımsal verimi yüksektir.

Akarsu, göl, yer altı suları ve kaynaklar gibi hidrolojik çalışmalar için kayak bilgisi gerekmektedir.

Yer şekillerinin oluşum ve gelişiminde; kayaçların aşınıma karşı direnci, çözülebilir olması ve geçirimliliği önemli rol oynar.

İnşaat mühendisliği çalışmalarında, kayaçların tanınması ve kayaçların özellikleri nin bilinmesi oldukça önemlidir. Bina, köprü inşaatı, baraj ve yol çalışmalarının öncesinde, mühendislik çalışması yapılacak alanın zemin özellikleri araştırılır. İnşaatlar, zemin özellikleri dikkate alınarak yapılabilmektedir.

Ekonomik ve beşeri ihtiyaçların karşılanmasında da kayaçlardan yararlanılmaktadır.

Sayılan bu maddelerin yanı sıra; kayaçlar sağlık açısından da büyük öneme sahiptir. Yemeklerde kullanılan tuz ve içilen sudaki mineraller, kaynağı yeryüzündeki kayaçlardır.

Kayaç Türleri ve Kayaçların Özellikleri

Kayaç türleri ve kayaçların özellikleri konusuna gelecek olursak. Kayaçların kökeni; magmadır. Magmanın katılaşması ile kayaçlar sıcaklık ve basınca maruz kalırlar. Ufalanıp taşınarak çukurlarda birikirler. Kayaçlar oluşumlarına göre 3 gruba ayrılırlar. kayaç çeşitleri şunlardır;

Püskürük (Katılaşım) Kayaçlar

Yer kabuğu altındaki magma, yüksek sıcaklık altında ergimiş mineral ve gazlardan meydana gelen az akışkan özellikte bir maddedir. Magmanın soğuyup katılaşması sonucu püskürük (katılaşım, magmatik ) kayaçlar meydana gelmektedir. Püskürük kayaçların özellikleri;

  • Yapıları kristaldir. Yani; tanelidir.
  • Kütleler halindedirler.
  • İçlerinde fosil bulunmaz.
  • Asitten etkilenmezler.
  • Tabakalanma yoktur.

Püskürük kayaçlar kendi aralarında ikiye ayrılır. Püskürük kayaç türleri;

İç Püskürük Kayaçlar; magmanın yer kabuğu içinde, derinlerde soğuyup katılaşmasıyla meydana gelir. Diorit, gabro ve granit iç püskürük kayaçlara örnektir. Özellikleri;

Ağır ağır katılaştıkları için içlerindeki mineraller iri billüridir. Yer altında olmalarına karşın magmanın yeryüzüne çıkmadan katılaşması ile meydana gelirler.

Dış Püskürük Kayaçlar; magmanın yeryüzüne çıkıp soğuyarak katılaşmasıyla oluşurlar. Bazalt ve andezit dış püskürük kayaçlara örnektir. Hızlı soğumayla meydana gelirler. Bu kayaç türünde mineraller ince tanelidir. Özellikleri;

  • Şekilsizdir. Çok az sayıda büyük kristal bulunur ve camsı bir yapıdadır.
  • Tam kristalleşme göstermez

Tortul Kayaçlar

Akarsu, rüzgar, dalga ve buzul gibi dış kuvvetler tarafından aşındırılarak ufalanırlar. Aşındırılan, eriyik ve parça halde taşınan kayaçlar, deniz ve karalardaki çukur alanlarda (göl, deniz tabanı, bataklık gibi) çökelerek birikir. Birikmiş olan maddeler zamanla sıkılaşıp sertleşir. Böylece tortul kayaçlar meydana gelir. Özellikleri;

  • Yapıları kristalli taneli değildir.
  • İçlerinde fosiller bulunabilir.
  • Tabakalı bir yapı gösterirler.
  • Asitten etkilenirler.

Kimyasal Tortul Taşlar; suda eriyebilen kaya tuzu, jips, kalker gibi kayaların suda erimesinden sonra çökelmesiyle oluşur. Sarkıt dikit, traverten, tuz, kireç taşı, çakmaktaşı, boynuztaşı, dolomit, değirmentaşı gibi örnekler verilebilir.

Fiziksel Tortul Taşlar; dalgaların, rüzgarın, akarsuların yeryüzündeki taşlardan kopardıkları parçaların çukur yerlere birikmesiyle doğal bir çimentoyla yapışması sonucunda oluşmaktadır.

  • Kum tanelerinden oluşanlara kum taşı- Gre
  • Kil soyu taşları; kil, mil, lös, marn, kayağantaşı
  • İri çakıllardan oluşanlara çakıl taşı- Konglomera
  • Dağınık taşlar; çakıllar, kumlar, tozlar, toprak
  • Yapışık taşlar; breş, kumtaşı, konglomera-çakılkaya
  • Fiziksel tortul taşlar içindeki taneler eğer köşeli ise Breş adı verilir.

Organik Tortul Taşlar

İnsan, hayvan ve bitki öldükten sonra kalıntılarının çökelerek birikmesi ve zaman içinde taşlaşması sonucu meydana gelir.

  • Mercan kalkeri, linyit, asfalt, turbal (yertezeği), taşkömürü, antrasit, tebeşir gibi.
  • Karbon miktarı % 94 ise antrasit adını alır.
  • Karbon miktarı % 60 ise turba meydana gelir.
  • Karbon miktarı % 70 ise linyit meydana gelir.
  • Karbon miktarı % 80-90 ise taş kömürü oluşur.

Başkalaşım Kayaçlar

Kayaçların yüksek basınç ve sıcaklık etkisiyle değişmesi neticesinde oluşan kayaçlara başkalaşım kayaçlar adı verilir. Killi şist, mermer, gnays ve kuvarsit başkalaşım kayaçlara örnek gösterilebilir.

Bu yazımızda kayaç ne demek ve kayaç nedir soruları yanıtlamaya çalıştık. Ayrıca veya kayaç türleri ve kayaçların özellikleri ni anlattık. Ardından volkanik kayaçlar, püskürük kayaçlar, tortul kayaçlar ve başkalaşım kayaçlar hakkında bilgiler vermeye çalıştık.

Bilgiall yazarı olarak nice makaleler yazdım da bir tek öz geçmişimi yazamadım...

BİR CEVAP BIRAK

Please enter your comment!
Please enter your name here